44 emeklilik gelir sisteminin 50 den fazla gösterge ve kıyaslama ile üç alt endekse göre dünyanın en kapsamlı karşılaştırmasını sunan Mercer CFA Enstitüsü Küresel emeklilik endeksi, yeterlilik, sürdürülebilirlik ve bütünlük açısından değerleme yapıyor. Çoğu ülke artık yaşlanan nüfusların sosyal, ekonomik ve finansal etkileriyle uğraşırken, emeklilikte finansal güvenlik hem bireyler hem de toplumlar için kritik döneme sahiptir. Covid-19 salgınının emeklilik sistemleri üzerine de etkileri olurken daha düşük faiz oranı ortamından önemli enflasyon oranlarına doğru geçiş, hızla yükselen faiz oranları ve yaşam maliyetleri üzerindeki artış da bu etki ile birleşti.
Küresel emeklilik endeksi 2022, 44 emeklilik gelir sistemini karşılaştırarak, birçok sistemde mevcut olan önemli çeşitliliği ve olumlu özellikleri vurgulamaktadır. Çalışma aynı zamanda hiçbir emeklilik sisteminin mükemmel olmadığını ve her sistemin eksikleri olduğunu doğrulamaktadır. Bu çalışmanın, gelecekteki emekliler için sonuçlarını iyileştirebilmesi amacıyla, dünya genelinde hükümetler ve politika yapıcılar için emeklilik gelir sistemlerini gözden geçirmeleri için bir teşvik görevi göreceği umulmaktadır. Güçlü emeklilik sistemlerine erişim ve bu sistemlerin sürdürülebilirliği, sermaye piyasalarının yapısal dayanıklılığını güçlendirmenin temel bileşenleridir. Endeksin yeterlilik, sürdürülebilirlik ve bütünlük standartlarını karşılayan emeklilik sistemleri, finansal sistemin sağlığına katkıda bulunacaktır. Daha iyi emeklilik sistemlerinin özelliklerini anlamak şimdi her zamankinden daha önemli oldu.
Azalan ücret artışları, artan enflasyon ve azalan yatırım gelirleri, mevcut ekonomik ortam, emeklilik gelir sistemleri üzerinde ek finansal baskılar oluşturmaktadır. Emekliler için daha iyi sonuçlar sağlayacak emeklilik sistemini bulmalıyız. Endeks oluşturulurken uluslar arası verilerin olduğu durumlarda bu veriler kullanılmıştır, verilerin olmadığı durumlarda ise sistemler hakkında nesnel sorular kullanılmıştır. Yeterlilik alt endeksinin yüzde 40’ı, sürdürülebilirlilik alt endeksinin yüzde 35’i ve bütünlük alt endeksinin yüzde 25’i alınarak her bir sistemin genel endeks değeri hesaplanmıştır. 2022 yılının en çok oy alan emeklilik sistemleri 84,7 endeks puanı ile İzlanda, 84,6 puanla Hollanda ve 82 puanla Danimarka ilk üçte oldular. Yeterlilikte; devlet desteği, sistem tasarımı, tasarruflar, avantajlar, ev sahipliği ve büyüyen varlıklar, sürdürülebilirlilikte; emeklilik kapsamı, demografi toplam varlıklar, kamu harcamaları, devlet borcu, ekonomik büyüme, bütünlükte ise; yönetişim, iletişim, işletme maliyetleri, koruma, yönetmelik hesaplamada nazara alınmaktadır.
Endekste sonuçlar; A,B,B+,C,C+ ve D,E notları olarak sınıflandırılmıştır. 80 ve üstü puanlarA’da,35-50 arası puanlar D sınıfındadır. 35 puan altı olan sistem yoktur.Türkiye D sınıfındadır. Bunun sonucu; istenilen bazı özelliklere sahip olan ancak aynı zamanda ele alınması gereken önemli zayıflıkları ve/veya eksiklikleri olan bir sistem, bu iyileştirmeler olmadan etkinliği ve sürdürülebilirliği şüphelidir. A sınıfının tanımı; iyi faydalar sağlayan sürdürülebilir ve yüksek düzeyde bütünlüğe sahip olan birinci sınıf ve sağlam bir emeklilik gelir sistemidir. D sınıfında Türkiye ile birlikte Endonezya, Hindistan, Filipinler,Arjantin ve Tayland yer almıştır. Emeklilik sistemlerinin nasıl geliştirebileceği endekste şu şekilde açıklanıyor: Bireysel emeklilik sisteminde kapsama girenleri artır, otomatik kayıtı getir, kamu emeklilikte emeklilik yaşını artır, böylece kamu tarafından finanse edilen emeklilik yardımlarının maliyetini azalt, yaşı yaşam beklentisini yansıtacak şekilde belirle, ileri yaşlarda daha yüksek işgücüne katılımı teşvik et, özel tasarrufu teşvik et, kamu emekliliğine gelecekteki bağımlılığı azalt, cinsiyetler arası emeklilik farkını azalt, tasarruf edilen fonların emeklilik gelirinde kullanılmasını sağlar, bireysel emeklilik planlarının yönetimi şeffaflaştır ve iyileştir.
Evrensel olarak uygulanabilecek mükemmel bir emeklilik sistemi yoktur. Ancak daha iyi sonuçlar için paylaşılabilecek ortak hedefler vardır:
1- Yeterlilikte: yoksullara, toplumdaki ortalama kazancın makul bir yüzdesini temsil eden asgari bir emekli maaşı sağlanır. Çalışırken alınan gelirin yüzde 70’i emeklilikte alınmalıdır. Birikmiş emekli ikramiyesinin yüzde 50’sini aylık gelir olarak ver.
2- Sürdürülebilirlilik: çalışma çağındaki nüfusun en az yüzde 80’i bireysel emeklilik sistemine girmeli, mevcut emeklilik fonu varlıkları, gelecekteki emeklilik yükümlülüklerini finanse etmek için GSYİH ‘nın yüzde 100’ünden fazla olmalı.55-64 yaş arası iş gücüne katılım oranı en az yüzde 80 olmalı.
3- Bütünlük: Bireysel emeklilik planlarını denetleyen güçlü bir mekanizma kurulmalı. Tahmini emeklilik geliri için yıllık raporlar düzenlenmeli, kişisel beyanlar alınmalı. Net finansman gereksinmelerini tespit et. Emeklilerin ne istediğine odaklan.
Türkiye’nin endeks puanı 45.3. Yeterlilikte puanımız 45.6, sürdürülebilirlilikte 29.8, bütünlükte ise 66.6. 84,7 endeks puanı ile birinci olan İzlanda’nın diğer puanları sırayla 85.8, 83.8 ve 84.4. Bizimle aynı grupta olan Endonezya’nın puanı 49,2, Hindistan 44,4, Arjantin 43,3, Filipinler 42, Tayland 41,7 puanda. Türkiye, yeterlilikteki puanı ile D grubunda yer alırken, bütünlükte B grubunda, sürdürülebilirlilikte ise 35 altında puanla E sınıfında .
Türkiye genel endeksinde 2021 yılında 45,8 puandaydı. Ülkemizi 64 ülke içinde genel endeks 40, yeterlilikte 37, sürdürülebilirlilikte 38, bütünlükte 32.sırada. Bütünlükte yer aldığımız B grubunun tanımı şöyle: sağlam bir yapıya , birçok iyi özelliğe sahip, ancak bazı iyileştirme alanlarına ihtiyaç var. Sürdürülebilirlilikte yer aldığımız E grubunun tanımında zayıf bir sisteme işaret ediliyor.
