TBMM’nde “Yaşlıların çeşitli alanlarda yaşadıkları sorunların araştırılarak, alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi” amacıyla bir meclis araştırma komisyonu kurulmuştu. Komisyon çalışmalarının sonucunda bir rapor yayınladı. Raporda; Dünya’da ve Türkiye’de demografik dönüşüm ve yaşlı nüfus, ülkemizde yaşlılara yönelik politikalar ve hizmetler, yaşlıların hayatın çeşitli alanlarında yaşadıkları ve yaşamaları muhtemel sorunların değerlendirilmesi ve yaşlıların yaşadıkları sorunlara ilişkin alınması gereken tedbirlere yönelik öneriler şeklinde oluşturulan temel başlıklar altında tüm konuları alt başlıkları ile detaylı bir şekilde ele alınıyor.
Raporda yaşlı haklarına ilişkin uluslar arası bağlayıcılığı olan sözleşmelerin geliştirilmesi için işbirliği yapılması ve bir sözleşmenin ortaya çıkarılması istenmektedir. Yaşlı haklarının korunması ve geliştirilmesi için politika belgelerinin ve izleme sistemlerinin oluşturulması ve etkin bir şekilde çalışması önerilerden bir diğeridir. Komisyon çalışmaları sırasında Türkiye Emekliler Derneği ‘nin de davet edildiği “Yaşlı Refahı Çalıştayı” düzenlenmiştir. Çalıştaya TBMM Başkanı Mustafa Şentop ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Derya Yanık da katılmışlardır. Şentop, yaşlılar konusundaki çalışmaların geleceği gören bir yaklaşımla ele alınması gerektiğine, toplumumuzun yaşlılara yönelik insani, bütünlükçü, maddi ve manevi üretimi birlikte kıymetlendiren bir bakış açısına sahip olduğuna dikkat çekti. Çalıştay kapsamında “Yaşlı Refahı Alanında Uluslar Arası Yaklaşımlar ve Uygulama Örnekleri” konferansı düzenlendi. Konferansta çeşitli ülkelerden uzmanlar sunuş yaptı. Bir diğer oturumda “Yaşlı hakları, aktif ve sağlıklı yaşlanma, hayat boyu öğrenme, kuşaklar arası dayanışma, topluma katılım” değerlendirildi. Derneği temsilen katıldığım oturumda derneğimizin ulusal ve uluslar arası düzeyde yaşlılık çalışmalarını anlattım ve bir yaşlı bakım stratejisinin ortaya konulmasına, sosyal güvenlikte aylık bağlama oranları, güncelleme katsayısı gibi aylığı etkileyen parametrelerin yaşlı yoksulluğu yarattığına ve değiştirilmesinin şart olduğuna dikkat çektim.
Rapor, yaşlı haklarını değerlendirirken dünyada ilki gerçekleştiren Türkiye Emekliler Derneği’nin “Yaşlılık Hukuku” çalışmasını da değerlendiriyor. Yaşlılık hukuku, yaşlı bireylerin haklarına, devletin ve kişilerin yaşlılara karşı yükümlülüklerine ve yasal sorumlulukların odaklanan hukuk dalıdır. Yaşlı hukuku; Anayasa, ceza, idare, sosyal güvenlik, sağlık ve medeni hukuku ilgilendiren yan alanları bulunan disiplinler arası bir hukuk dalıdır. Türkiye’de ulusal mevzuatta yaşlılık hukuku kaynakları; uluslar arası belge ve sözleşmeler, anayasa, kanunlar, kanun hükmündeki kararnameler, tüzükler, yönetmelikler, tebliğler ve içtihatlardır. Yaşlılık Hukuku’nun esasen kamu hukuku tarafından şekillendirildiği görülmektedir. Değişen aile ve toplum yapısı, yaşam süresinin uzaması, sağlık ve bakım ihtiyaçlarının artması yaşlı hakları ve yaşlılık hukuk konusunu gündeme getirmiştir. Ulusal mevzuatın farklı alanlarında yapılan düzenlemelerin “yaşlılık hukuku” kavramı başlığı altında toplanması yaşlı bireylerin sorunlarına çözüm üretmek açısından önemli görülmektedir.
Anayasamızın 10. Maddesi ile Anayasanın temel ilkelerinden olan eşitlik ilkesine vurgu yapılırken, içerisinde yaşlılarında bulunduğu özel olarak korunması gereken kesimler için farklı tedbirlerin alınabileceğine değinerek; bu tedbirlerin Anayasa’daki eşitlik ilkesini zedelemeyeceğini belirtmiştir. Anayasa’nın 61. Maddesine göre; yaşlılar devletçe korunur. Büyükşehir Belediye Kanunu ve Belediye Kanunu, belediyelere yaşlılara yönelik her türlü sosyal ve kültürel hizmetleri yürütmek, geliştirmek ve bu amaçla sosyal tesisler kurmak görevi vermektedir. Türk Ceza Kanunu 97. Maddesinde terk suçu düzenlemiş olup, yaşı ve hastalığı dolayısıyla kendini idare edemeyecek durumda olan ve bu nedenle kurum ve gözetim yükümlülüğü altında bulunan bir kimseyi kendi haline terk eden kişinin cezalandırılacağını belirtirken, 98. Madde yaşlıya yardım etmeyen ya da durumu derhal ilgili makamlara bildirmeyenin cezalandırılacağını hüküm altına almaktadır.
Yaş ayrımcılığı, yaşlılara yönelik ihmal, kötü muamele, suistimal ve şiddet insan hakları ihlalidir. Yaşlıların yalnızlık ve sosyal izolasyon yaşamaları da en sık görülen sorunlardandır. BM insani gelişme raporunda, afet risklerinden ve iklim değişikliğinden en çok etkilenen grupların başında yaşlılar gelmektedir. Dünya Sağlık Örgütü’nün belirlediği “Yaşlı Dostu Kentler” kriterlerine uyulmalıdır. Tüm hizmetler yaşlı için erişilebilir olmalıdır. Dijital yeniliklere uyum sağlayan ve yaşamlarına entegre edebilen yaşlıların topluma aktif katılarak sağlıklı ve bağımsız bir şekilde yaşamlarını devam ettirmeleri mümkün olabilmektedir. Yaşlılık dönemine ilişkin araştırma ve geliştirme faaliyetleri yapmak yaşlanmanın sosyal, ekonomik, kültürel, toplumsal, biyolojik ve psikolojik yönlerini anlamaya yardımcı olmaktadır. Türkiye Emekliler Derneği’nin “Emekli Profili” anketleri bu açıdan önem ifade etmektedir.
Rapor, yaşanılan sorunlara ilişkin alınması gereken tedbirlere yönelik öneriler getirmektedir. Hayat boyu öğrenme imkanlarına erişimin kolaylaştırılması, çalışma hayatında kalabilmelerini sağlayacak mekanizmaların geliştirilmesi, gönüllü çalışmaların desteklenmesi, evde sağlık hizmetlerinin yaygınlaştırılması, uzun süreli bakım, palyatif bakım ve geriatri hizmetlerinin evde bakım ile entegrasyonun sağlanması, yaşlanmanın ana akımlaştırılması, yaşlı haklarının korunması ve güçlendirilmesi konusunda yaşlılara yönelik özel mevzuat oluşturulması, yaşlı haklarına yönelik bir uluslar arası sözleşmenin gerçekleştirilmesi hususunda BM ile çalışmalar yürütülmesi, yaşlı hakları izleme ve değerlendirme kurulu oluşturulması, sivil toplum kuruluşlarının ve üniversitelerin aktif rol almaları, yaşlı danışmanlığı sistemi oluşturulması önerilerdendir. Bu önerilerin takipçisi olmak Türkiye Emekliler Derneği’nin ana görevlerindendir.
